"Em ký cho mấy anh thợ cái hợp đồng thời vụ 3 tháng nhé" — câu nói quen thuộc ở mọi công trường. Vấn đề là: hợp đồng lao động thời vụ đã không còn tồn tại trong luật Việt Nam từ ngày 01/01/2021. Bộ luật Lao động 2019 bỏ hẳn loại hợp đồng này, chỉ còn hai loại. Nhà thầu nào vẫn ký "HĐ thời vụ", hoặc tệ hơn là thuê miệng theo ngày, đang đặt mình vào rủi ro bị phạt hành chính và mất hết bằng chứng khi có tranh chấp. Bài viết này giải thích nhà thầu xây dựng phải ký công nhân thế nào cho đúng — đúng loại, đúng hình thức, đủ chứng từ.
Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14, hiệu lực 01/01/2021) tại Điều 20 quy định chỉ còn hai loại hợp đồng lao động. Loại "theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng" của luật cũ (BLLĐ 2012) đã bị xóa bỏ hoàn toàn.
| Loại HĐLĐ | Thời hạn | Phù hợp với |
|---|---|---|
| HĐ không xác định thời hạn | Không ấn định thời điểm chấm dứt | Thợ chính, đội nòng cốt gắn bó lâu dài với nhà thầu |
| HĐ xác định thời hạn | Tối đa 36 tháng kể từ ngày có hiệu lực | Công nhân theo dự án, theo gói thầu — ký đúng độ dài dự án |
Điều 20 khoản 2 BLLĐ 2019 đặt ra giới hạn quan trọng: khi HĐ xác định thời hạn hết hạn mà công nhân vẫn tiếp tục làm việc, nhà thầu phải ký HĐ mới trong vòng 30 ngày. Nhà thầu chỉ được ký thêm một lần HĐ xác định thời hạn nữa; sau lần đó nếu công nhân vẫn làm tiếp thì bắt buộc phải ký HĐ không xác định thời hạn. Nếu quá 30 ngày không ký HĐ mới, HĐ cũ tự động trở thành HĐ không xác định thời hạn theo luật.
Điều 14 BLLĐ 2019 quy định về hình thức giao kết. Đây là điểm nhà thầu hay bỏ qua nhất:
| Thời hạn công việc | Hình thức bắt buộc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Từ đủ 1 tháng trở lên | Bắt buộc bằng văn bản (giấy hoặc dữ liệu điện tử) | Lập 2 bản, mỗi bên giữ 1 bản |
| Dưới 1 tháng | Có thể giao kết bằng lời nói | Trừ một số trường hợp đặc biệt (nhóm NLĐ, người dưới 15 tuổi, giúp việc gia đình) thì vẫn phải bằng văn bản |
Nói cách khác: bất kỳ công nhân nào làm cho bạn từ 1 tháng trở lên mà không có HĐ bằng văn bản, bạn đang vi phạm hình thức HĐLĐ — kể cả khi hai bên "thỏa thuận miệng vui vẻ".
Rất nhiều nhà thầu phụ ký "hợp đồng khoán nhân công" hoặc "hợp đồng giao khoán" với tổ thợ, nghĩ rằng đó là hợp đồng dân sự nên không phải lo HĐLĐ, BHXH, ATLĐ. Đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất.
Khi nào "khoán" là hợp đồng dân sự thật sự? Khi bên nhận khoán tự chủ hoàn toàn về cách thực hiện, tự tổ chức nhân lực, tự chịu rủi ro, và bạn chỉ nghiệm thu kết quả — ví dụ ký với một nhà thầu phụ có pháp nhân hoặc hộ kinh doanh để làm trọn một hạng mục. Còn nếu bạn điều thợ đi đâu, chấm công từng ngày, ra lệnh thi công trực tiếp thì đó là lao động, không phải khoán.
Nghị định 283/2026/NĐ-CP (Điều 15 khoản 1) quy định mức phạt cho hành vi vi phạm về giao kết HĐLĐ — gồm: không giao kết bằng văn bản với công việc từ đủ 1 tháng trở lên, giao kết không đúng loại, không đủ các nội dung chủ yếu. Mức phạt tính theo số lượng người lao động bị vi phạm (mức dưới đây là cho tổ chức — đã gấp đôi mức cá nhân theo Điều 7 khoản 1):
| Số công nhân vi phạm | Mức phạt (tổ chức) |
|---|---|
| 1 – 10 người | 4 – 10 triệu đồng |
| 11 – 50 người | 10 – 20 triệu đồng |
| 51 – 100 người | 20 – 30 triệu đồng |
| 101 – 300 người | 30 – 40 triệu đồng |
| Từ 301 người trở lên | 40 – 50 triệu đồng |
Một HĐLĐ hợp lệ phải có đủ các nội dung chủ yếu theo Điều 21. Với công nhân xây dựng, đừng để HĐ chỉ là tờ giấy một trang ghi tên và mức lương:
Trong xây dựng, mục an toàn lao động và thời giờ làm việc đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp tới trách nhiệm khi có tai nạn và tới việc tính lương ca đêm, tăng ca sau này.
Nhiều nhà thầu cho thợ "làm thử vài bữa xem được không" rồi mới tính chuyện hợp đồng. Điều 24 – 25 BLLĐ 2019 quy định rõ:
Tức là không có chuyện "thử việc 1–2 tháng không lương, không hợp đồng". Quá thời gian thử việc cho phép mà vẫn dùng người là vi phạm.
GEM AI PM Pro không thay luật sư, nhưng giúp nhà thầu giữ hồ sơ HĐLĐ đầy đủ và đúng hạn — phần việc khiến nhà thầu nhỏ hay sai nhất vì không có bộ phận nhân sự chuyên trách:
Dự án: Nhà thầu phụ phần hoàn thiện một chung cư tại Bình Dương. Quy mô: 25 công nhân, ký "HĐ khoán nhân công" miệng theo từng đợt, không HĐLĐ bằng văn bản, làm liên tục 5 tháng.
Vấn đề: Một công nhân bị tai nạn ngã giàn giáo. Khi làm hồ sơ, lộ ra toàn tổ không ai có HĐLĐ, không BHXH, không hồ sơ huấn luyện ATLĐ. Thanh tra lao động vào cuộc.
Hệ quả:
Bài học: Chi phí làm đúng HĐLĐ + BHXH từ đầu nhỏ hơn rất nhiều so với một lần bị phạt cộng bồi thường. "Khoán miệng" tiết kiệm vài triệu thủ tục nhưng đánh đổi bằng rủi ro hàng chục, hàng trăm triệu.
Sau khi dùng GEM AI PM Pro: Nhà thầu lập hồ sơ HĐLĐ cho từng công nhân ngay khi onboard, hệ thống nhắc hạn gia hạn và lưu chứng từ tập trung — khi tổng thầu hoặc thanh tra yêu cầu, có thể xuất hồ sơ ngay.
Tình huống tổng hợp từ thực tế công trường; tên và số liệu đã được thay đổi.
Bài này được rà soát hiệu lực văn bản định kỳ. Bảng dưới ghi lại các lần thay đổi và lý do.
| Ngày | Cờ | Thay đổi | Lý do |
|---|---|---|---|
| 19/10/2026 | 🔧 Vá theo S194-D36 | Bỏ "xuất hồ sơ trong vài phút"; tiêu đề → "Câu chuyện công trường"; thêm ghi chú. Mức phạt Điều 15 khoản 1 (10–20 triệu, mức tổ chức) đối chiếu: đúng. | Lệnh S194-D36: câu chuyện công trường dùng nhân vật chung, có dòng ghi chú tổng hợp; bỏ số kết quả không có thật. |
| 19/10/2026 | 🔧 Vá theo soát độc lập | Câu BHXH ở đoạn mở đầu viết lại theo NĐ 283/2026 Điều 43 khoản 2 / Điều 44 khoản 1, 2 (tách không đăng ký với khai thấp / trốn đóng); thêm “mức tổ chức” cho khung 10–20 triệu. Bảng 1–10 … 40–50 người đã đối chiếu, đúng (tổ chức = 2× Điều 15 khoản 1). | |
| 19/10/2026 | 🔄 Thay căn cứ | Mức phạt: Nghị định 12/2022/NĐ-CP → Nghị định 283/2026/NĐ-CP (Điều 15 khoản 1 thay cho Điều 9 NĐ 12/2022; Điều 44 khoản 2; Điều 7 khoản 1). | NĐ 12/2022 hết hiệu lực toàn bộ từ 10/9/2026 (Điều 66 khoản 4 NĐ 283/2026); số điều và mức phạt đã đổi, số liệu cũ không còn dùng được. |
| 19/10/2026 | 📊 Cập nhật số liệu | Phạt trốn đóng BHXH "12–15%" → 18–20% tổng số tiền trốn đóng (Điều 44 khoản 2). Mức 12–15% nay là mức của hành vi chậm đóng (Điều 43 khoản 3). Bảng mức phạt theo số người giữ nguyên vì đã khớp Điều 15 khoản 1 nhân đôi cho tổ chức. | NĐ 283/2026 tách chậm đóng và trốn đóng thành hai điều riêng. |
| 19/10/2026 | ⚠️ Lưu ý chuyển tiếp | Điều 67 NĐ 283/2026: hành vi vi phạm xảy ra và kết thúc trước 10/9/2026 vẫn xử theo NĐ 12/2022; hành vi xảy ra trước mốc nhưng vẫn đang diễn ra sau 10/9/2026 xử theo NĐ 283/2026. | Nhà thầu có hồ sơ vi phạm kéo dài qua mốc 10/9/2026 cần biết văn bản nào áp dụng. |
Rà soát hiệu lực gần nhất: 19/10/2026. Đây là tài liệu tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý; vui lòng đối chiếu văn bản gốc trước khi áp dụng.
GEM AI PM Pro giúp nhà thầu lập hồ sơ HĐLĐ cho từng công nhân, nhắc hạn gia hạn, lưu chứng từ tập trung và liên kết với chấm công — tuân thủ pháp lý ngay từ ngày onboard.
Dùng Thử 30 Ngày Miễn Phí