Chế Độ Kế Toán Nhà Thầu Xây Dựng 2026 — Thông Tư 99, Thông Tư 133 Hay Thông Tư 58 Cho Doanh Nghiệp Siêu Nhỏ?

Trước đây nhà thầu vừa và nhỏ gần như mặc định dùng Thông tư 133, doanh nghiệp lớn dùng Thông tư 200. Từ năm 2026 bức tranh có ba cửa: Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200, Thông tư 133/2016/TT-BTC vẫn còn hiệu lực, và Thông tư 58/2026/TT-BTC dành riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Chọn nhầm cửa, hoặc đổi cửa giữa kỳ, kéo theo chuyện đổi tài khoản, đổi cách ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng và phải giải trình trên thuyết minh báo cáo tài chính. Bài này giúp PM, giám đốc tài chính và chủ nhà thầu nắm khung chung trước khi ngồi với kế toán.

🧭 Ba Cửa Chế Độ Kế Toán — Văn Bản Nào Dành Cho Ai

Hai điểm hay bị nhầm. Thứ nhất, Thông tư 99 không bãi bỏ Thông tư 133: nhà thầu nhỏ đang làm theo Thông tư 133 không bị buộc đổi. Thứ hai, Thông tư 58 là chế độ riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ, không phải bản sửa của Thông tư 133.

📐 Nhà Thầu Của Anh Chị Thuộc Quy Mô Nào?

Thông tư 58 dẫn chiếu tiêu chí siêu nhỏ về "pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa" mà không nêu số hiệu (Điều 2 khoản 1). Văn bản đối chiếu được trong kho là Nghị định 80/2021/NĐ-CP, Điều 5. Với lĩnh vực công nghiệp và xây dựng, ngưỡng như sau:

Số liệu để so ngưỡng lấy từ năm trước liền kề: lao động bình quân tính theo chứng từ nộp BHXH các tháng trong năm (Điều 7), doanh thu và tổng nguồn vốn lấy từ báo cáo tài chính nộp cơ quan thuế (Điều 8, Điều 9). Lĩnh vực xác định theo ngành nghề kinh doanh chính đã đăng ký (Điều 6).

🔁 Chọn Chế Độ Và Đổi Chế Độ — Quy Tắc Cần Biết

Điểm này quan trọng hơn người ta tưởng, vì nhiều nhà thầu cân nhắc "lên" Thông tư 99 để thống nhất với công ty mẹ hoặc ngân hàng, hoặc "xuống" Thông tư 58 để giảm việc sổ sách.

• Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn dùng Thông tư 99: được phép, nhưng phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Khi đổi chế độ phải trình bày lại số liệu so sánh như khi thay đổi chính sách kế toán, đồng thời giải trình lý do và ảnh hưởng trong phần thuyết minh báo cáo tài chính (Thông tư 99, Điều 31 khoản 3).
• Doanh nghiệp siêu nhỏ: ghi sổ theo một trong bốn trường hợp tùy phương pháp nộp thuế GTGT và thuế TNDN (Thông tư 58, Điều 5 đến Điều 8). Được chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu phù hợp đặc điểm hoạt động, nhưng phải nhất quán trong một năm tài chính và chỉ đổi tại ngày bắt đầu kỳ kế toán năm tiếp theo (Điều 4 khoản 3).
• Vượt ngưỡng giữa năm: nếu trong năm tài chính doanh nghiệp siêu nhỏ thay đổi các tiêu chí và không còn thuộc đối tượng của Thông tư 58, được áp dụng Thông tư 58 đến hết năm tài chính hiện tại và phải theo chế độ phù hợp từ năm tài chính kế tiếp (Điều 4 khoản 2).

Hệ quả thực tế: nhà thầu đang tăng trưởng nhanh nên lên kế hoạch chuyển chế độ trước đầu năm tài chính, không đợi đến khi báo cáo cuối năm cho thấy đã vượt ngưỡng.

🏗️ Những Khác Biệt Nhà Thầu Thấy Ngay Trên Sổ Công Trình

1. Chi phí công trình: tài khoản 154 hay bộ 621, 622, 623

Thông tư 133 không có các tài khoản 621, 622, 623, 627. Chi phí sản xuất của công trình xây lắp tập hợp thẳng vào tài khoản 154, chi tiết theo công trường hoặc hạng mục. Riêng hoạt động xây lắp, Thông tư 133 quy định chỉ áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên, và phần chi phí nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp vượt mức bình thường không tính vào giá thành công trình mà đưa vào giá vốn hàng bán của kỳ (Điều 26 khoản 5).

Thông tư 99 có các tài khoản 621 (nguyên vật liệu trực tiếp), 622 (nhân công trực tiếp), 623 (máy thi công) trong hệ thống tài khoản tại Phụ lục II, cuối kỳ kết chuyển về tài khoản 154. Thông tư 99 cũng cho phép doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung tên, số hiệu, kết cấu tài khoản, với điều kiện ban hành quy chế hạch toán kế toán nêu rõ sự cần thiết và không làm thay đổi các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính (Điều 11 khoản 2). Nghĩa là hai nhà thầu cùng dùng Thông tư 99 có thể có hai bảng tài khoản không giống nhau.

2. Doanh thu hợp đồng xây dựng: khối lượng được xác nhận hay phần việc tự xác định

Đây là chỗ ảnh hưởng trực tiếp đến cách PM và QS cung cấp số liệu cho kế toán.

• Thông tư 133 gắn doanh thu hợp đồng xây dựng với phần công việc đã hoàn thành được khách hàng xác nhận trong kỳ, phản ánh trên hóa đơn đã lập (Điều 57, nguyên tắc ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng). Thông tư 133 không có tài khoản 337.
• Thông tư 99 có tài khoản 337 — Thanh toán theo tiến độ hợp đồng xây dựng, nhưng chỉ dùng khi hợp đồng quy định nhà thầu được thanh toán theo tiến độ kế hoạch. Khi đó nhà thầu tự lập chứng từ xác định doanh thu tương ứng với phần công việc đã hoàn thành, không phải chờ khách hàng xác nhận; hóa đơn lập theo tiến độ thanh toán chỉ là căn cứ ghi khoản phải thu, không phải căn cứ ghi doanh thu. Nếu hợp đồng quy định thanh toán theo giá trị khối lượng thực hiện thì không dùng tài khoản 337 mà ghi nhận doanh thu trên phần công việc đã hoàn thành được khách hàng xác nhận (Phụ lục II, tài khoản 337 và phần phương pháp kế toán các khoản phải thu của nhà thầu liên quan đến hợp đồng xây dựng).

3. Doanh nghiệp siêu nhỏ: nhẹ hơn, nhưng không phải "không cần kế toán"

Thông tư 58 không bắt buộc bố trí kế toán trưởng. Nếu bố trí phụ trách kế toán thay thì người này được ký thay kế toán trưởng trên chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính (Điều 3 khoản 2). Doanh nghiệp vẫn phải ghi sổ theo trường hợp thuế của mình, vẫn lập báo cáo tài chính theo Điều 10, và có thể đối chiếu số thuế phải nộp với thông báo của cơ quan thuế khi dùng hóa đơn điện tử (Điều 4 khoản 6).

👤 Ai Được Làm Kế Toán — Chỗ Chưa Nên Tự Kết Luận

Thông tư 58 Điều 3 khoản 1 cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ bố trí người thân của người đại diện theo pháp luật, người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao thường xuyên mua bán tài sản, hoặc thuê dịch vụ làm kế toán. Trong khi đó Luật Kế toán (bản hợp nhất 41/VBHN-VPQH) có quy định cấm kiêm nhiệm riêng, với ngoại lệ được mở theo từng tầng văn bản và theo loại hình doanh nghiệp.

🧩 GEM AI PM Pro Làm Gì Và Không Làm Gì Trong Chuyện Này

GEM không hạch toán. Phần mềm không ghi sổ, không lập báo cáo tài chính, không xuất hóa đơn. Việc GEM làm là đưa số đúng từ chứng từ công trường (phiếu nhập, phiếu xuất, phiếu chi phí công trình, hóa đơn VAT) tới tay kế toán, để kế toán nhập sang phần mềm kế toán của doanh nghiệp. Mọi khối định khoản trên phiếu đều kết thúc bằng câu nhắc rằng đây là số liệu để kế toán nhập, app không tự hạch toán.

Phần "định khoản gợi ý" hiện được dựng theo bộ tài khoản của Thông tư 133: chi phí vật tư và chi phí công trình đi vào tài khoản 154, thuế GTGT được khấu trừ tách riêng chứ không gộp vào chi phí. Với những khoản mục mà ranh giới chi phí phụ thuộc chính sách của từng doanh nghiệp (nhóm chi phí quản lý), GEM cố ý không gợi ý bút toán.

✅ Checklist Chọn Và Rà Chế Độ Kế Toán

🗂️ Log Audit Bài Viết

Bài này được rà soát hiệu lực văn bản định kỳ. Toàn bộ nội dung phía trên áp theo văn bản đang hiệu lực tại thời điểm rà soát gần nhất (14/10/2026); bảng dưới ghi lại các lần thay đổi và lý do.